Luật hình sự

TÌNH TIẾT GIẢM NHẸ THÀNH KHẨN KHAI BÁO VÀ ĂN NĂN HỐI CẢI TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ 2015 LÀ 1 TÌNH TIẾT HAY 2 TÌNH TIẾT ĐỘC LẬP?

TÌNH TIẾT GIẢM NHẸ THÀNH KHẨN KHAI BÁO VÀ ĂN NĂN HỐI CẢI TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ 2015 LÀ 1 TÌNH TIẾT HAY 2 TÌNH TIẾT ĐỘC LẬP?

TÌNH TIẾT GIẢM NHẸ THÀNH KHẨN KHAI BÁO VÀ ĂN NĂN HỐI CẢI TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ 2015 LÀ 1 TÌNH TIẾT HAY 2 TÌNH TIẾT ĐỘC LẬP?

Bộ luật Hình sự (BLHS) 2015 sửa đổi, bổ sung 2017 quy định các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự thể hiện tính chất nhân đạo của pháp luật, đồng thời vẫn mang tính nghiêm minh, răn đe và giáo dục cao của luật pháp. Cụ thể tại khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015 quy định 22 (hai mươi hai) các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, xoay quanh vấn đề về các tình tiết giảm nhẹ vẫn còn có những cách hiểu chưa thống nhất. Vì vậy, cần có những đánh giá, phân tích và các văn bản hướng dẫn cụ thể để hiểu đủ và áp dụng đúng theo tinh thần của luật.

Căn cứ quy định tại điểm s khoản 1 Điều 51 Bộ luật hình sự 2015 được sửa đổi bởi khoản 6 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ Luật hình sự sửa đổi, bổ sung  2017 như sau:

“ Điều 51. Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự

1. Các tình tiết sau đây là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự:

s) Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải;”

Như vậy, việc “người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải” là một trong những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, trong quá trình áp dụng tình tiết này đã gặp nhiều vướng mắc khi có những ý kiến cho rằng tình tiết “thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải” là một tình tiết, ý kiến khác lại cho rằng “thành khẩn khai báo”“ăn năn hối cải” là hai tình tiết độc lập.

Đầu tiên, để xác định tình tiết “thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải” là một tình tiết hay hai tình tiết độc lập thì việc đầu tiên cần phải xác định là khái niệm “thành khẩn khai báo” là gì, “ăn năn hối cải” là gì và tinh thần của nhà làm luật khi quy định tình tiết này là như thế nào. Dù chưa được giải thích hay cắt nghĩa một cách chính thức bằng các văn bản pháp luật riêng nhưng có thể hiểu khái niệm “thành khẩn khai báo”“ăn năn hối cải” thông qua các văn bản giải đáp nghiệp vụ. Cụ thể:

– Theo Sổ tay Thấm phán 2009 của TANDTC thì:

+ Thành khẩn khai báo là trường hợp người phạm tội trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử đã khai đầy đủ và đúng sự thật tất cả những gì liên quan đến hành vi phạm tội mà họ đã thực hiện.

+ Ăn năn hối cải là trường hợp sau khi thực hiện tội phạm, người phạm tội thể hiện sự cắn rứt, dày vò lương tâm về tội lỗi của mình không chỉ bằng lời nói mà còn phải bằng những hành động, việc làm cụ thể để chứng minh cho việc mình muốn sửa chữa, cải tạo thành người tốt; bù đắp những tổn thất, thiệt hại do hành vi phạm tội của mình gây ra.

Dựa vào cách giải thích trên thì có thể thấy “thành khẩn khai báo”“ăn năn hối cải” là hai khái niệm tách rời cũng như hai tình tiết độc lập. Tuy nhiên, theo quan điểm riêng của tác giả, “thành khẩn khai báo”“ăn năn hối cải” tuy nhìn về mặt ngữ nghĩa có phần tách rời nhau nhưng đối với tình tiết trong luật lại có mối quan hệ nhất định. Điều này có thể nhận thấy khi phân tích cách hiểu của nhà làm luật khi dùng dấu “,” ở giữa “ thành khẩn khai báo”“ăn năn hối cải”. Trong BLHS 2015 nhà làm luật dùng chữ “hoặc” giữa “thành khẩn khai báo”“ăn năn hối cải”. Tuy nhiên, đến BLHS sửa đổi, bổ sung năm 2017, nhà làm luật lại dùng dấu “,” giữa “thành khẩn khai báo” và “ăn năn hối cải”. Trong BLHS 2015 cũng có nhiều quy định xây dựng theo cách dùng chữ “hoặc” với mục đích nhấn mạnh tính độc lập, chẳng hạn ngay trong Điều 51: điểm a khoản 1 quy định “Người phạm tội đã ngăn chặn hoặc làm giảm bớt tác hại của tội phạm”; điểm h khoản 1 quy định “Phạm tội nhưng chưa gây thiệt hại hoặc gây thiệt hại không lớn”,…Như vậy việc sử dụng dấy “,” giữa “thành khẩn khai báo”“ăn năn hối cải” mà không sử dụng từ “hoặc” là muốn khẳng định đây là hai tình tiết có mối tương trợ và liên quan chặt chẽ với nhau. Điều này là hoàn toàn phù hợp với cách sử dụng từ ngữ khi quy định tình tiết giảm nhẹ của nhà làm luật.

Theo đó, ngày 31/8/2023, Tòa án nhân dân tối cao ban hành Công văn 174/TANDTC-PC năm 2023 gửi các Tòa án nhân dân và Tòa án quân sự các cấp để giải đáp vướng mắc nêu trên. Cụ thể, tại Công văn, Tòa án nhân dân tối cao xác định:

Tình tiết “Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải” được hiểu là trường hợp người phạm tội thành khẩn khai nhận về hành vi phạm tội, ăn năn hối lỗi về việc mình đã gây ra; tình tiết “thành khẩn khai báo”, “ăn năn hối cải không phải là hai tình tiết độc lập. Do đó, nếu người phạm tội “thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải” thì chỉ được coi là một tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 1 Điều 51 của Bộ luật Hình sự.

Từ những phân tích trên, quan điểm của tác giả cho rằng “thành khẩn khai báo”“ăn năn hối cải” là một tình tiết mang tính hỗ trợ nhau nhằm nhấn mạnh nhận thức và hành động của người phạm tội đối với hành vi mà mình đã thực hiện. Khi người phạm tội “thành khẩn khai báo” thì đồng thời cũng “ăn năn hối cải” về hành vi phạm tội của mình. “Thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải” bản chất xuất phát từ sự xoay chuyển tâm lý, người phạm tội nhận thức rõ về lỗi lầm của mình dẫn đến khai trung thực sự việc đã xảy ra, đồng thời có những biểu hiện thể hiện rõ sự ăn năn, day dứt, hối hận về việc thực hiện tội phạm và mong muốn hối cải sửa chữa lỗi lầm thông qua việc chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, tích cực lao động…Như vậy, đối với trường hợp khai báo trung thực phải xuất phát từ việc họ nhận thức rõ lỗi lầm của mình nếu khai báo chỉ là sự xác nhận về nội dung của sự việc đã xảy ra theo những gì mà cơ quan tiến hành tố tụng đã chứng minh, thu thập được mà không có thái độ “ăn năn hối cải” thì họ không thể được hưởng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự “Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải”.

Do đó, có thể khẳng định tình tiết “ thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải” là một tình tiết giảm nhẹ.

Trên đây là tổng hợp quan điểm của Văn phòng Luật sư Tinh Hoa Việt và làm rõ tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Giúp những người thi hành pháp luật, áp dụng pháp luật vận dụng có hiệu quả trong giải quyết các vụ án hình sự.

 

Để lại bình luận

Có thể bạn quan tâm

0906060784