Thẩm quyền giải quyết của Tòa án là một trong những nội dung quan trọng trong pháp luật tố tụng dân sự.
Trong nhiều trường hợp, các bên có xác lập quan hệ hợp đồng bảo hiểm và sau đó có tranh chấp, việc xác định Tòa án nào có thẩm quyền giải quyết tranh chấp giữa các bên có một ý nghĩa quan trọng đối với chủ thể khởi kiện.
Bởi lẽ, xác định Tòa án nào có thẩm quyền giải quyết sẽ chi phối, ảnh hưởng lớn đến việc tham gia tranh tụng của nguyên đơn, ảnh hưởng đến việc thu thập chứng cứ, cung cấp chứng cứ và chứng minh cho yêu cầu khởi kiện,…
Vậy, khi nào người tham gia bảo hiểm có quyền khởi kiện tại nơi mình cư trú?
Theo quy định tại điểm b Khoản 1 Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 về thẩm quyền của Tòa án theo lãnh thổ: “b. Các đương sự có quyền tự thỏa thuận với nhau bằng văn bản yêu cầu Tòa án nơi cư trú, làm việc của nguyên đơn, nếu nguyên đơn là cá nhân hoặc nơi có trụ sở của nguyên đơn, nếu nguyên đơn là cơ quan, tổ chức giải quyết những tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động quy định tại các điều 26, 28, 30 và 32 của Bộ luật này”.
Do đó, trong trường hợp hợp đồng bảo hiểm quy định cơ quan giải quyết tranh chấp là Tòa án nơi doanh nghiệp bảo hiểm đặt trụ sở chính hoặc nơi bên mua bảo hiểm cư trú thì bên mua bảo hiểm có quyền khởi kiện tại nơi mình cư trú.
Điểm g Khoản 1 Điều 40 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 quy định: “Nguyên đơn có quyền lựa chọn Tòa án giải quyết tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động trong trường hợp: Nếu tranh chấp phát sinh từ quan hệ hợp đồng thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi hợp đồng được thực hiện giải quyết”.
Theo đó, việc lựa chọn Tòa án nơi hợp đồng được thực hiện giải quyết là đặc quyền thuộc về nguyên đơn, không thuộc về bị đơn cũng như người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. “Nơi hợp đồng được thực hiện” được đề cập ở đây chính là “địa điểm thực hiện nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng”.
Đối với đặc trưng của hợp đồng bảo hiểm là bảo vệ cho những rủi ro của người được bảo hiểm khi sự kiện bảo hiểm xảy ra. Việc thực hiện hợp đồng bảo hiểm gắn liền với tính mạng, sức khỏe, trách nhiệm của người được bảo hiểm (hợp đồng bảo hiểm nhân thọ), với tài sản của người được bảo hiểm (hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ).
Như vậy, địa điểm thực hiện hợp đồng chính là nơi người tham gia bảo hiểm cư trú hoặc nơi người tham gia bảo hiểm có tài sản được bảo hiểm. Bên mua bảo hiểm có quyền lựa chọn Tòa án có địa điểm tại nơi hợp đồng bảo hiểm được thực hiện để tiến hành nộp đơn khởi kiện.
Quy định về thẩm quyền của Tòa án theo sự thỏa thuận của các bên và theo sự lựa chọn của nguyên đơn là cơ sở pháp lý quan trọng, tạo sự thuận lợi cho người tham gia bảo hiểm trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Người tham gia bảo hiểm có thể lựa chọn Tòa án nơi mình cư trú để phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh cũng như thế mạnh của mình.