Mỗi ngày tại Việt Nam có hàng trăm, hàng nghìn hợp đồng bảo hiểm được ký kết. Số lượng hợp đồng bảo hiểm tăng lên đồng nghĩa với việc các tranh chấp hợp đồng bảo hiểm cũng ngày càng nhiều hơn. Vậy giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo hiểm như thế nào, cơ quan, tổ chức nào có thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo hiểm? Hãy cùng Văn phòng luật sư Tinh Hoa Việt tìm hiểu những nội dung trên.
1. Hợp đồng bảo hiểm là gì?
Định nghĩa Hợp đồng bảo hiểm được quy định tại Khoản 15 Điều 4 Luật kinh doanh bảo hiểm 2022, cụ thể như sau:
“Hợp đồng bảo hiểm là sự thỏa thuận giữa bên mua bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô, theo đó bên mua bảo hiểm phải đóng phí bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô phải bồi thường, trả tiền bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng”.
Các loại hợp đồng bảo hiểm được quy định cụ thể tại Khoản 1 Điều 15 Luật kinh doanh bảo hiểm 2022, bao gồm:
- Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ;
- Hợp đồng bảo hiểm sức khỏe;
- Hợp đồng bảo hiểm tài sản;
- Hợp đồng bảo hiểm thiệt hại;
- Hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm.
2. Các phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo hiểm
Theo quy định tại Điều 32 Luật kinh doanh bảo hiểm 2022 về các phương thức giải quyết tranh chấp thì tranh chấp về hợp đồng bảo hiểm được giải quyết thông qua phương thức thương lượng giữa các bên. Trường hợp các bên không thương lượng được thì tranh chấp được giải quyết thông qua hòa giải hoặc Trọng tài hoặc Tòa án theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm và quy định của pháp luật.
Nguyên tắc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo hiểm:
Khi khởi kiện tranh chấp hợp đồng bảo hiểm, người khởi kiện xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp theo nguyên tắc sau:
- Thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo hiểm được ưu tiên áp dụng theo thỏa thuận hợp pháp của các bên ghi nhận tại hợp đồng/tài liệu khác.
- Bên khởi kiện yêu cầu giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo hiểm khi lựa chọn cơ quan giải quyết tranh chấp phải đưa ra chứng cứ, xuất trình căn cứ pháp luật chứng minh quyền được yêu cầu giải quyết tranh chấp;
- Bị đơn được quyền phản đối việc giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo hiểm của cơ quan tài phán đang thụ lý vụ án, và phải chứng minh căn cứ mình đưa ra là đúng.
- Trường hợp không có thoả thuận về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng thì tranh chấp được giải quyết theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015, Toà án nơi bị đơn cư trú sẽ là cơ quan có thẩm quyền giải quyết.
3. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo hiểm tại Tòa án
Khi tranh chấp Hợp đồng phát sinh, nếu các bên không tự hòa giải và không có thỏa thuận giải quyết tranh chấp tại trọng tài thì có thể được giải quyết tại Tòa án nhân dân. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng của Tòa án được xác định theo 4 bước:
Bước 1: Xác định thẩm quyền của Tòa án theo vụ việc
Xác định thẩm quyền theo vụ việc là ta xác định vụ việc tranh chấp đó có thuộc thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Tòa án hay không. Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 quy định cụ thể thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Tòa án theo vụ việc từ Điều 26 đến Điều 34. Cụ thể:
- Tranh chấp hợp đồng dân sự thuộc thẩm quyền của Tòa án theo khoản 3 Điều 26;
- Tranh chấp hợp đồng kinh doanh thương mại theo Điều 30;
Bước 2: Xác định thẩm quyền của Tòa án theo cấp xét xử
Luật tổ chức Tòa án nhân dân chia thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Tòa án thành các cấp như sau:
- Tòa án nhân dân tối cao;
- Tòa án nhân dân cấp cao;
- Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là Tòa án nhân dân cấp tỉnh);
- Tòa án nhân dân quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (gọi chung là Tòa án nhân dân cấp huyện);
- Tòa án quân sự.
Tòa án nhân dân cấp huyện có thẩm quyền giải quyết đối với tranh chấp được quy định tại Điều 35, 36 Bộ luật tố tụng dân sự 2015. Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết đối với các tranh chấp được quy định tại Điều 37, 38 Bộ luật tố tụng dân sự 2015.
Bước 3: Xác định thẩm quyền của Tòa án theo lãnh thổ
Thẩm quyền giải quyết các tranh chấp hợp đồng của Tòa án theo lãnh thổ được xác định như sau:
- Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc, nếu bị đơn là cá nhân hoặc nơi bị đơn có trụ sở, nếu bị đơn là cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những tranh chấp hợp đồng về dân sự, thương mại quy định tại các Điều 26, 28, 30 của Bộ luật tố tụng dân sự;
- Các đương sự có quyền tự thỏa thuận với nhau bằng văn bản yêu cầu Tòa án nơi cư trú, làm việc của nguyên đơn, nếu nguyên đơn là cá nhân hoặc nơi có trụ sở của nguyên đơn, nếu nguyên đơn là cơ quan, tổ chức giải quyết tranh chấp về dân sự, kinh doanh thương mại theo quy định tại Điều 26, 28 và 30 của Bộ luật tố tụng dân sự.
Lưu ý: Trường hợp vụ án dân sự đã được Tòa án thụ lý và đang giải quyết theo đúng quy định của Bộ luật tố tụng dân sự về thẩm quyền của Tòa án theo lãnh thổ thì phải được Tòa án đó tiếp tục giải quyết mặc dù trong quá trình giải quyết vụ án có sự thay đổi nơi cư trú, trụ sở hoặc địa chỉ giao dịch của đương sự.
Bước 4: Xác định thẩm quyền của Tòa án theo sự lựa chọn của nguyên đơn
Nguyên đơn có quyền lựa chọn Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng về dân sự, kinh doanh thương mại trong các trường hợp được quy định tại Khoản 1 Điều 40 Bộ luật tố tụng dân sự:
“a. Nếu không biết nơi cư trú, làm việc, trụ sở của bị đơn thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc, có trụ sở cuối cùng hoặc nơi bị đơn có tài sản giải quyết;
b. Nếu tranh chấp phát sinh từ hoạt động của chi nhánh tổ chức thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi tổ chức có trụ sở hoặc nơi tổ chức có chi nhánh giải quyết;
c. Nếu bị đơn không có nơi cư trú, làm việc, trụ sở ở Việt Nam hoặc vụ án về tranh chấp việc cấp dưỡng thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi mình cư trú, làm việc, có trụ sở giải quyết;
d. Nếu tranh chấp về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi mình cư trú, làm việc, có trụ sở hoặc nơi xảy ra việc gây thiệt hại giải quyết;
đ. Nếu tranh chấp về bồi thường thiệt hại, trợ cấp khi chấm dứt hợp đồng lao động, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, quyền và lợi ích liên quan đến việc làm, tiền lương, thu nhập và các điều kiện lao động khác đối với người lao động thì nguyên đơn là người lao động có thể yêu cầu Tòa án nơi mình cư trú, làm việc giải quyết;
e. Nếu tranh chấp phát sinh từ việc sử dụng lao động của người cai thầu hoặc người có vai trò trung gian thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi người sử dụng lao động là chủ chính cư trú, làm việc, có trụ sở hoặc nơi người cai thầu, người có vai trò trung gian cư trú, làm việc giải quyết;
g. Nếu tranh chấp phát sinh từ quan hệ hợp đồng thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi hợp đồng được thực hiện giải quyết;
h. Nếu các bị đơn cư trú, làm việc, có trụ sở ở nhiều nơi khác nhau thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi một trong các bị đơn cư trú, làm việc, có trụ sở giải quyết;
i. Nếu tranh chấp bất động sản mà bất động sản có ở nhiều địa phương khác nhau thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi có một trong các bất động sản giải quyết”.
Sau khi xác định đúng thẩm quyền giải quyết của Tòa án thì Tòa án có thẩm quyền nhận đơn khởi kiện và xem xét đơn khởi kiện. Trường hợp đơn khởi kiện hợp lệ thì Tòa án thông báo cho nguyên đơn về việc nộp lệ phí và tiền tạm ứng án phí. Sau khi nhận được biên lai phí và tiền tạm ứng án phí thì Tòa án thụ lý vụ án.
4. Giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo hiểm tại Trung tâm trọng tài
Theo Luật trọng tài thương mại năm 2010 thì bên khởi kiện được quyền yêu cầu Trung tâm trọng tài giải quyết tranh chấp từ hợp đồng khi:
a. Có thỏa thuận trọng tài hợp pháp được các bên tham gia hợp đồng bảo hiểm xác lập;
b. Tranh chấp hợp đồng bảo hiểm phát sinh thuộc một trong ba trường hợp:
- Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại;
- Tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại;
- Tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng Trọng tài.
Trọng tài hoạt động theo nguyên tắc xét xử một lần, phán quyết Trọng tài có tính chung thẩm: Các bên không thể kháng cáo trước Tòa án hoặc các tổ chức nào khác. Các bên tranh chấp phải thi hành phán quyết trọng tài trong thời hạn ấn định của phán quyết. Tuy nhiên, các bên có quyền yêu cầu Tòa án hủy phán quyết trọng tài trong một số trường hợp.
Trên đây là một số chia sẻ của Văn phòng luật sư Tinh Hoa Việt về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo hiểm để Quý khách hàng tham khảo. Chúng tôi nhận đại diện đàm phán tranh chấp và giải quyết tranh chấp hợp đồng cho mọi cá nhân, tổ chức. Rất mong nhận được sự tin tưởng và hợp tác từ Quý khách hàng.