Tranh chấp hợp đồng bảo hiểm nhân thọ liên quan đến việc người thụ hưởng không phải là người thân thích/người thừa kế của bên mua bảo hiểm

Ngày 22/04/2024, TAND Tp. Hồ Chí Minh xét xử phúc thẩm vụ án “Tranh chấp hợp đồng bảo hiểm” liên quan đến việc người thụ hưởng là bạn gái, chưa đăng ký kết hôn của Bên mua bảo hiểm. Sự kiện bảo hiểm xảy ra ngày 23/3/2022 khi ông H1 là BMBH chết. Bà D2 là bạn gái của BMBH đã được DNBH chi trả quyền lợi bảo hiểm với số tiền 1.073.364.000 đồng do D2 là người thụ hưởng. Mẹ của BMBH là bà B đã khởi kiện DNBH ra Tòa án để đòi lại số tiền trên bởi bà là người trực tiếp đóng phí bảo hiểm định kỳ, ông H1 và bà D2 chưa đăng ký kết hôn, bà D2 không phải là người thân thích, người thừa kế của ông H1 nên không thuộc đối tượng thụ hưởng bảo hiểm khi ông H1 chết. Theo phần E của hồ sơ bảo hiểm thể hiện nếu người được bảo hiểm từ 18 tuổi trở lên, người thụ hưởng có thể là ông bà (nội, ngoại), cha/mẹ, vợ/chồng, con, anh/chị/em ruột của NĐBH. Hợp đồng bảo hiểm có tên người thụ hưởng bà D2, có quan hệ với NĐBH là vợ nhưng thực tế ông H1 và bà D2 chưa đăng ký kết hôn nên không phải là vợ chồng được pháp luật thừa nhận. Do đó, điều khoản về người thụ hưởng vô hiệu, trường hợp bảo hiểm chi trả thì phải chi trả cho những người thừa kế của ông H1.

Trong vụ việc này, Tòa án cấp phúc thẩm nhận định như sau:

1. Căn cứ Hợp đồng bảo hiểm, tại trang E của hợp đồng về người thụ hưởng, BMBH đã chỉ định cụ thể người thụ hưởng là D2. Việc DNBH chi trả tiền bảo hiểm cho bà D2 là đúng với thỏa thuận về người thụ hưởng tại HĐBH và đúng với quy định tại khoản 8 Điều 3 Luật KDBH.
2. Việc chỉ định người thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm là theo ý chí của người mua bảo hiểm được ghi trong HĐBH và đây là quyền của người mua bảo hiểm được quy định tại Luật KDBH. Thời điểm xác lập HĐBH, ông H1 đã trên 18 tuổi nên có quyền chỉ định người thụ hưởng, trong trường hợp này hợp đồng không quy định và cũng không có quy định nào của pháp luật bắt buộc chỉ định người thụ hưởng phải là vợ, chồng hoặc cha mẹ hay những người thân thích cùng huyết thống.
3. Phía bà B cho rằng HĐBH ghi người thụ hưởng là bà D2 là vợ ông H1 là không đúng sự thật vì bà D2 và ông H1 không có giấy chứng nhận đăng ký kết hôn nên không là vợ chồng, vì vậy điều khoản này là vô hiệu. Tuy nhiên, không có quy định nào trong trường hợp này người thụ hưởng bắt buộc phải là có mối quan hệ vợ chồng, việc ghi tại hợp đồng là “vợ” cũng không bác bỏ được ý chí của người ký hợp đồng là ông H1 đã chỉ định người thụ hưởng là bà D2, do vậy ý kiến trình bày của bà B là không có cơ sở.

Vậy hiểu về “người thụ hưởng” như thế nào cho đúng?

Căn cứ khoản 26 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022:

“26. Người thụ hưởng là tổ chức, cá nhân được bên mua bảo hiểm hoặc người được bảo hiểm chỉ định để nhận tiền bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm.”

Căn cứ quy định tại quy tắc, điều khoản Hợp đồng bảo hiểm:

VD1: Điều khoản Prudential: “Người thụ hưởng: là tổ chức, cá nhân được Bên mua bảo hiểm chỉ định để nhận quyền lợi bảo hiểm theo Quy tắc, Điều khoản này. Người thụ hưởng được ghi trong Giấy chứng nhận bảo hiểm và/hoặc Thư xác nhận điều chỉnh hợp đồng gần nhất, nếu có”.

VD2: Điều khoản Manulife: “Người thụ hưởng được Bên mua bảo hiểm chỉ định trong đơn yêu cầu bảo hiểm hoặc được thay đổi và chấp thuận bởi Công ty trong (các) Xác nhận thay đổi hợp đồng. Người thụ hưởng được hưởng các quyền lợi của Hợp đồng nếu và khi được công ty đồng ý chi trả các quyền lợi bảo hiểm trong trường hợp người được bảo hiểm tử vong. Tất cả các quyền lợi khác của hợp đồng trong thời gian Người được bảo hiểm còn sống sẽ được thanh toán cho Bên mua bảo hiểm hoặc theo thỏa thuận khác giữa Công ty và Bên mua bảo hiểm”.

VD3: Điều khoản AIA: “Người thụ hưởng là cá nhân hoặc tổ chức được BMBH chỉ định để nhận quyền lợi bảo hiểm khi NĐBH tử vong”.

Như vậy, theo quy định pháp luật, Người thụ hưởng trên HĐBH có thể là bất kỳ ai miễn là thỏa ý chí của Bên mua bảo hiểm.

Mặc dù pháp luật cho phép tự do chỉ định người thụ hưởng, việc chọn người không phải là người thân thích hoặc người thừa kế trên thực tế rất có thể dẫn đến tranh chấp, đặc biệt khi:

• Gia đình không đồng ý: Thân nhân của bên mua bảo hiểm có thể không chấp nhận việc một người ngoài gia đình được nhận quyền lợi bảo hiểm
• Xung đột với di chúc: Trong trường hợp nội dung hợp đồng bảo hiểm mâu thuẫn với di chúc của bên mua bảo hiểm, có thể phát sinh tranh chấp về việc phân chia tài sản.

Để giảm thiểu nguy cơ tranh chấp khi lựa chọn người thụ hưởng cho HĐBH, bên mua bảo hiểm nên:

• Chỉ định rõ ràng người thụ hưởng: Ghi đầy đủ và chính xác thông tin của người thụ hưởng trong hợp đồng bảo hiểm.
• Thông báo cho gia đình: Nếu người thụ hưởng không phải là người thân, nên thông báo cho gia đình về quyết định này để tránh hiểu lầm sau này.
• Cập nhật hợp đồng: Khi có thay đổi về người thụ hưởng, cần cập nhật kịp thời trong hợp đồng và thông báo cho công ty bảo hiểm.
• Tham khảo ý kiến pháp lý: Tư vấn với luật sư hoặc chuyên gia bảo hiểm để đảm bảo quyết định chỉ định người thụ hưởng phù hợp với quy định pháp luật và giảm thiểu rủi ro tranh chấp.

Việc thực hiện các biện pháp trên sẽ giúp đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan và giảm thiểu nguy cơ xảy ra tranh chấp trong tương lai.